-बिनोद बराल 

विभिन्न स्वाद र पाक परम्पराहरू मिलाएर अद्वितीय र अभिनव व्यञ्जनहरू सिर्जना गर्नका लागि पाक संसार विश्वव्यापी गाउँ भएको छ। यो निरन्तर विस्तार भइरहेको पाक परिदृश्यमा विश्वलाई नेपालको समृद्ध र लोभ्याउने स्वादहरूसँग परिचय गराउँदै नेपाली शेफहरूले गर्विलो उपस्थिति बनाउन थालेका छन्। तसर्थ पनि खाना पकाउने संसारमा लुकेको रत्न हो नेपाली शेफ । यी प्रतिभाशाली पाक शिल्पीहरु आफ्नो असाधारण सीप र समर्पणका कारण पाककलाको क्षेत्रमा निकै रुचाईएका पनि छन्  । थाइ, इटालियन, जर्मन, स्विस र फ्रेन्च शेफहरू जस्तै स्वादिलो परिकार  तयार पार्न खप्पिस नेपाली शेफहरु सरल स्वभावका लागि पनि परिचित छन् । निर्देशनहरू ठीकसँग पछ्याउने र दबावमा कुशलतापूर्वक काम गर्ने निहित क्षमताका कारण उनीहरू अपर्झटको कामका लागि पनि पोख्त छन् । तसर्थ भान्सालाई जब चिल्ला मेसिनको रूपमा कल्पना गरिन्छ, त्यहाँ नेपाली शेफहरू वास्तवमैं जादुयी लाग्ने गर्छन्।  त्यसो त नेपाली सेफहरू भान्सामा मात्रै अर्थात यत्तिमा मात्रै पनि सिमित छैनन् ।  आफनो प्रभावलाई भान्साभन्दा बाहिर पनि उसै गरि फैलाउने सेफहरु पनि गन्तीमा कमै सहि फैलिरहेकै छन् अब्बल क्षमतासँगै, जसले चम्किलो तारा बनेर नेपालीपनलाई विश्व माझ फैलाईरहेका छन्  । भारत होस् कि सम्पूर्ण मध्यपूर्व, बेलायत, युरोप वा अष्ट्रेलिया विश्वको कुनाकाप्चादेखी सडक खानाका चलायमान स्टलहरू र विलासी पाँच तारे होटेलहरूसम्म पाक कलाको मेरुदण्ड बनेका छन् नेपाली सेफहरु । 
 
खाना पकाउने जोश, अद्वितीय मसलाहरू र परम्परागत खाना पकाउने प्रविधिहरू मिसाउनमा खप्पिस केही शेफहरुले विशेषज्ञताको बलमा विश्वव्यापी बजारमा हासिल गरेको सफलता कम्तिको छैन् । अर्थात् वास्तवमै लोभ लाग्दो र रहर जाग्दो छ नेपाली सेफहरुको विश्व बजार उपस्थिती । 

नेपाली परिकारको संरक्षणमा सेफहरु 

नेपाली खानालाई विश्वव्यापी रूपमा संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न नेपाली शेफहरूले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। पाक विशेषज्ञताको माध्यमबाट, नेपाली सेफहरूले विश्वव्यापी स्वादमा अनुकूलन गर्दै प्रामाणिक सार कायम राख्न गरेको मेहनत निकै तारिफ योग्य छ ।  नेपाली परिकारहरूलाई असाधारण पाक रचनाहरूमा सफलतापूर्वक रूपान्तरण गर्ने बौद्धिक सेफहरुको लगाव मर्मस्पर्शी छ । अन्वेषणत्मक कार्यमा समेत दख्खल भएका यस्ता बौद्धिक सेफको जमात दिन प्रतिदिन बढदै गएसँगै नेपालको पाक कला सम्पदा प्रदर्शनीले विश्व मंचमा गति हासिल गर्दै गएको छ । सफलतापूर्वक देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय ग्यास्ट्रोनोमिक नक्सामा कायम राख्ने नेपाली शेफहरूको खासै चर्चा नभए पनि पहल र प्रयासका हिसाबले उनीहरुले पुर्याएका योगदान वस्तुनिष्ठ र तारिफयोग्य छ । 

अद्वितीय स्वाद र सामाग्री

नेपाली व्यञ्जनहरू यसको अद्वितीय स्वाद र परम्परागत मसला र जडीबुटीहरूको प्रयोगको लागि प्रसिद्ध छ। नेपाली शेफहरूले प्रभावकारी रूपमा यी विशिष्ट स्वादहरू र सामग्रीहरू फ्यूजन गर्दै व्यंजनहरू सिर्जना गर्न प्रयोग गर्दै आएको पाईन्छ ।  परम्परागत खाना पकाउने विधिलाई आधुनिक प्रविधिसँग मिसाएर नेपाली सेफहरुले विश्वभरका खाना पारखीहरूलाई आकर्षित गर्दै नेपाली संस्कृतिलाई झल्काउने नवीन परिकारहरू विकास गरेका छन्।

विभिन्न व्यञ्जनहरुको एक्सपोजर

नेपाली शेफहरूको यात्रा र पाक शिक्षाको माध्यमबाट विविध पाक परम्परा र व्यञ्जनहरूमा बढ्दो एक्सपोजरले उनीहरूलाई आफ्नो खाना पकाउने विश्वव्यापी परिप्रेक्ष्यमा ल्याउन सक्षम बनाएको छ। उनीहरूले नेपाली व्यञ्जनमा अन्तर्राष्ट्रिय स्वाद र प्रविधिहरू सफलतापूर्वक एकीकृत गरेका छन्, जसले स्थानीय र अन्तर्राष्ट्रिय खाना उत्साही दुवैलाई आकर्षित गर्ने फ्युजन सिर्जना गरेका छन्। यो सांस्कृतिक आदानप्रदानले नेपाली परिकारलाई मात्र समृद्ध नबनाई स्वादको नयाँ आयाम ल्याई विश्वव्यापी पाक कलामा पनि योगदान पुर्‍याएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्लेटफर्ममा मान्यता

नेपाली शेफहरूले विश्वभरका प्रतिष्ठित पाक प्लेटफर्महरूमा पहिचान हासिल गरेका छन्। प्रतियोगितामात्र नभई अन्वेषण तथा विश्वकै प्रतिष्ठित होटेल एवं कंपनीका लागि अद्धितिय रुपमा काम गरिरहेका छन् ।  जसकको सीप, रचनात्मकता र विविध नेपाली स्वादहरू प्रतिनिधित्व गर्ने क्षमताले ध्यान र प्रशंसा पाएको छ। यी उपलब्धिहरूले नेपाली खानाको प्रतिष्ठा मात्रै बढाएको छैन, नयाँ पुस्तालाई आफ्नो खानाको जरा पत्ता लगाउन र विश्व बजारमा आफ्नो छाप बनाउन इच्छुक शेफहरूलाई पनि प्रेरित गर्दै आएको छ।

नेपाली पर्यटन प्रवर्द्धनमा शेफहरू

नेपाली शेफहरूले आफ्नो पाक कला सिर्जना मार्फत नेपाली पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएका पनि छन् । नेपाली व्यञ्जनका राजदूतका रूपमा, उनीहरूले देशको समृद्ध पाक सम्पदाको प्रवर्द्धनमा सक्रिय रूपमा योगदान पुर्‍याएका छन् भन्दा अतियुक्ति हुने छैन् । खाना पारखीहरूलाई नेपाल भ्रमण गर्न आकर्षित गर्दै उनीहरुले पर्यटकहरूलाई स्थानीय खानाको दृश्य अन्वेषण गर्न प्रोत्साहन साथै आतिथ्य उद्योग र समग्र अर्थतन्त्रको विकासमा योगदान पुर्‍याउँदै आएका छन्।

अर्थतन्त्रमा नेपाली शेफहरूको योगदान 

यहाँ एउटा अचम्मको तथ्य के छ विश्वभर सम्मानित पेशामा काम गर्ने पेशाकर्मी मध्ये पाक शास्त्रीहरु पनि पर्दछन् । विदेशी भूमीमा रहेर काम गर्ने नेपाली सेफहरुको संख्या हाल हजारौंको संख्यामा छ ।  सम्भवतः प्रसिद्ध गोर्खाहरूभन्दा कयौं पनि बढी नेपाली शेफहरू विदेशी भूमिमा कार्यरत छन् । र यि मध्ये प्रायको जायजेथा नेपालमै छ र परिवार नेपालमा नै बसिरहेका छन् । र उनीहरुले रेमिट्यान्स मार्फत नेपालको अर्थतन्त्रमा सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ताका रुपमा पनि काम गर्दै आएका छन् । विदेशमा काम गर्ने नेपाली शेफहरुले घर पठाएको यो पैसाले देश चल्न चलाउन थोर बहुत मद्दत गर्दै आएको छ । 

सेफहरुको संरक्षणको सवाल 

शेफहरू अन्य सम्मानित पेशाहरू जस्तै डाक्टर, इन्जिनियर र अभिनेताहरूजस्तै मान्यता प्राप्त गर्न योग्य छन् ।तर यी पाक नायकहरूले जसरी देशका लागि योगदान पुर्याएका छन सो अनुपातमा नेपाल सरकारबाट उचित संरक्षण पाएको देखिदैन । उनीहरुको भविष्य सुरक्षित गर्न राज्यले चासो दिने हो भने देशले फाईदा लिने प्रशस्त ठाउँहरु छन् । यसका निम्ति पेशागत सम्मान, शेफहरूको निवृत्तिभरण, चिकित्सा हेरचाह र उनीहरूका बच्चाहरुलाई समेत शैक्षिक सहायतामा पहुँच दिलाउन आवश्यक छ।

आकांक्षी नेपाली शेफहरूलाई तालिम र सशक्तिकरण गर्ने कार्यक्रमहरूले आगामी पुस्ताका लागि निरन्तर सफलता सुनिश्चित गर्नेछ । हवाईअड्डाहरूमा भिआईपी पहुँच यथार्थपरक नहुन सक्छ, तर विदेशबाट नेपाल फर्कने नेपाली नागरिकहरूका लागि समर्पित लेनहरू वा आगमन बिन्दुहरूमा विशेष पहिचान कार्यक्रमहरू प्रभावकारी हुन सक्छन् । मुख्य कुरा नेपाली शेफहरू खाना पकाउने भान्से मात्र होइनन् । यिनीहरू कलाकार, हेरचाहकर्ता, खानाका अन्वेषक र नेपालको अर्थतन्त्र एवं समाज कल्याणका प्रमुख शक्ति हुन् । विदेशमा काम गरिरहेका सेफहरुहरूलाई उनीहरूको लायक सम्मान दिन नसक्दा उनीहरु परिवारसहित विदेशमै पलायन हुने अवस्था सिर्जना हुँदै आएको छ । यसप्रति सरकारको ध्यान जान जरुरी देखिन्छ । त्यसैले, शेफहरूलाई प्रवर्द्धन गर्दै उनीहरु साथै नेपाली परिकार एवं संस्कृतिको पहिचानका निम्ति राज्यले ठोस कदम चाल्न आवश्यक छ।

( बेलायतमा बसोबास गर्दै आउनुभएका बराल अन्बेषक शेफ हुनुहुन्छ)