-डिएन घिसिङ

अष्ट्रेलिया द्रुत रूपमा नगदविहीन समाज अर्थात  क्यास लेसँ बन्न तर्फ अगि बढिरहेको छ।बैंकबाट हुने कारोबारलाई पूर्णतया सुनिश्चितता प्रदान गर्दै करको दायरा बढाउने प्रमुख ध्येयका साथ रिजर्व बैंक अफ अष्ट्रेलियाले यस कार्यलाई बढवा दिएको छ।

रिजर्भ बैंक अफ अष्ट्रेलिया (र्बा)अस्ट्रेलियाको केन्द्रीय बैंक हो। रिजर्भ बैंकले देशको मौद्रिक नीति एवम मुद्दाबारे नियमन गर्नुका साथै अष्ट्रेलियाली डलर व्यवस्थापन गर्दछ।अष्ट्रेलियाली सरकारले सन १९६० मा स्थापना गरेको यस बैंकले ऎतिहासिक निर्णय गर्दै सोलाई लागू गर्न तत्परता देखाएको बुझिन्छ ।

अष्ट्रेलियामा यतिबेला नगद भुक्तानीहरू प्रयोग गर्न खोज्नेको संख्यामा गिरावट छ । संभवत यहि बिषयलाई मध्यनजर गर्दै इलेक्ट्रोनिक विद्युतीय माध्यमबाट भुक्तानी प्रणालीलाई जोडिने प्रयास स्वरुप रिजर्भ बैंक एफ अष्ट्रेलियाले यो नयाँ कदम चालेको हो । विद्युतीय भुक्तानी प्रणालीलाई प्राथमिक विधिको रूपमा अबलम्बन गर्न रिजर्भ बैंक अफ अष्ट्रेलियाले निर्देशन जारी गरेको छ।

एक सर्बेक्षण अनुसार रिजर्भ बैंक अफ अष्ट्रेलियाको उपभोक्ता भुक्तानी सर्वेक्षणले विगत तीन वर्षमा नगदमा भुक्तानी गर्ने अस्ट्रेलियालीहरूको प्रतिशत कुल भुक्तानीको २७ प्रतिशतभन्दा घटेर १३ प्रतिशतमा पुगेको देखाएको छ।यसै परिप्रेक्ष्यमा अष्ट्रेलियाली उपभोक्ताहरूले आफ्नो भुक्तानी विद्युतीय माध्यमबाट गर्नको लागि बढ्दो रूपमा छनौट गर्दा, लेनदेनमा गिरावट आएको केन्द्रीय बैंकले उल्लेख गरेको छ। केही बर्षको अंतरालमा बैंकहरूले नगद राख्न , झिक्न एटीएम र शाखाहरू बन्द पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध लगाउने तयारी गरेको हो।

 एक अस्ट्रेलिया अर्थविशेषज्ञले दशकको अन्त्यसम्ममा भौतिक पैसा पूर्ण रूपमा निकट भविष्यमा समाप्त हुने बताएका छ्न ।बिजनेस स्कूल अर्थशास्त्रका प्राध्यापक रिचर्ड होल्डनउनले भनेका छ्न ँम भन्छु कि हामी यो दशकको अन्त्य सम्म कार्यात्मक रूपमा नगदरहित हुनेछौं। यो केवल एक पूर्ण दुर्लभता हुनेछ।तर जबसम्म सरकारले प्रक्रियालाई गति दिन सामेल गर्दैन भने मलाई लाग्छ कि हामी २०३० सम्म नगदरहित हुनेछौं’ ।  

यद्यपि केही अष्ट्रेलियालीहरू अझै पनि नगदमा धेरै निर्भर छन्, सर्वेक्षण गरिएका करिब ५ प्रतिशतले यसलाई व्यक्तिगत रूपमा भुक्तानीको लागि प्रयोग गर्ने, गोपनीयता र सुरक्षा वा विधिको लागि बजेट जस्ता कारणहरू उद्धृत गर्दै आएका छ्न। यस समूहका लागि नगदरहित समाजमा सर्नु ँठूलो असुविधाँ हुनेछ, बैंकले थप्यो। अन्य ८० प्रतिशत कम नगद प्रयोगकर्ताहरूका लागि, उनीहरूले नगदरहित समाजमा सर्दा उनीहरूको दैनिक जीवनमा थोरै प्रभाव पर्ने बताए।

अस्ट्रेलिया सरकारको नियमन आवश्यकता र चुनौती

भुक्तानी प्रणाली (नियमन) ऐन १९९८ मा सुधारहरूमा समावेश गरिएको प्रणालीको सरकारको नियमन,सुरक्षित र विश्वसनीय नगदरहित समाज स्थापना गर्ने दिशामा ठूलो कदम हो। यसले ब्ण्प्ल र डिजिटल वालेट सेवा प्रदायकहरू जस्तै आप्प्ले पय र गोओग्ले पय लाई र्बा द्वारा परम्परागत क्रेडिट र डेबिट कार्डहरू जस्तै निगरानीको अधीनमा राख्ने गर्दछ। नियमहरूले अष्ट्रेलियालीहरूलाई उनीहरूको कोष र व्यक्तिगत जानकारी सुरक्षित छन भन्ने विश्वास दिनको लागि सुरक्षा उपायहरू जस्तै डेटा सुरक्षा र विवाद समाधानका लागि प्रदायकहरूले स्पष्ट मापदण्डहरू पूरा गर्न आवश्यक रहन्छ। साइबर आक्रमणको बढ्दो चिन्ताको साथ नियमनले जालसाजी गतिविधि र मनी लान्ड्रिङको जोखिम कम गर्न साथै वित्तीय प्रणालीको अखण्डता कायम राख्दै शंकास्पद लेनदेनहरू पहिचान गर्न मद्दत गर्ने जनाएको छ।

 बैंकीङ्ग नियमनले एकाधिकारलाई रोक्न निष्पक्ष प्रतिस्पर्धा र बजार स्थिरतालाई बढावा दिनेछ। बैंकहरूले नियमनलाई समर्थन गर्दा अनलाइन भुक्तानीमा प्रबिधि मैत्री र सुरुक्षाका बिषयमा बहस चलेको छ। अहिलेको नियामक बहस नयाँ होइन भन्ने जमात पनि भेटिन्छ। जबकी क्रेडिट कार्डको प्रयोग अष्ट्रेलियामा १९७० देखि प्रारम्भ भएको देखिन्छ। कार्ड प्रदायकहरूलाई जिम्मेवार व्यवहारको मानकमा राख्न नियमन लागू गर्न सरकार लागि परेको थियो।आज, तिनीहरूले खुला रूपमा ब्याज दरहरू, शुल्कहरू खुलासा गर्नुपर्छ, र तिनीहरूको उत्पादन र सेवाहरूको विज्ञापनमा कडा दिशानिर्देशहरू पालना गर्नुपर्छ। 

डिजिटल वालेट प्रदायकहरूको नियमनले नवाचार र जवाफदेहिता बीचको महत्त्वपूर्ण सन्तुलनलाई प्रहार गर्दछ । जीवन परिवर्तन गर्ने प्रविधिले सार्वजनिक हितलाई निरन्तरता दिने सुनिश्चित गर्दछ। अष्ट्रेलियामा नगदविहीन समाजतर्फको परिवर्तन एउटा सम्भावना मात्र होइन, यो पहिलेदेखि नै चलिरहेको छ। प्राविधिक विकासको मिश्रण, उपभोक्ता प्राथमिकताहरू र नियामक अनुकूलनहरू परिवर्तनले यस परिवर्तनको लागि नयाँ अध्याय थपेको छ। नयाँ नियमहरूले अष्ट्रेलिया र अन्तरदेशिय मौद्रिक नितिमा क्यास लेसले थप विश्वसानीयता दिलाउने आँकलन गर्न सकिन्छ 

(पंक्तिकार अस्ट्रेलियामा नेपाल पर्यटन प्रबर्द्धनमा कृयाशिल छ्न।यो लेखकको आफ्नो निजी विचार हो )