पूर्व–पश्चिम राजमार्ग विगत सात वर्षदेखि विस्तारको प्रक्रियामा छ, तर अझै कुनै खण्ड पूर्ण रूपमा सम्पन्न हुन सकेको छैन। १ हजार २८ किलोमिटर लम्बाइको यो राजमार्गलाई सडक विभागले विभिन्न खण्डमा विभाजन गरी फराकिलो पार्ने काम गरिरहेको छ। तत्कालीन राजा महेन्द्र शाहले २०१८ सालमा शिलान्यास गरेका कारण यसलाई “महेन्द्र राजमार्ग” पनि भनिन्छ। बढ्दो सवारी चापका कारण दुई लेनको सडक अब साँघुरो भइसकेको छ।

२०७५ सालदेखि सुरु गरिएको यस राजमार्ग विस्तार अन्तर्गत सहरी क्षेत्रमा ६ लेन (सर्भिस लेनसहित) र ग्रामीण तथा वन क्षेत्रमा ४ लेनको सडक निर्माणको योजना अघि बढाइएको हो। पाँच वर्षभित्र काम पूरा गर्ने लक्ष्य राखिए पनि हालसम्म कुनै पनि खण्डमा पूर्ण प्रगति हासिल हुन सकेको छैन। अहिलेका लागि पाँच प्रमुख खण्डमा कार्य भइरहेका छन् — काँकरभिट्टा–लौकही, कञ्चनपुर–कमला, कमला–ढल्केबर–पथलैया, नारायणघाट–बुटवल, र बुटवल–गोरुसिंगे–चनौटा। यी परियोजनामा विश्व बैंक र एसियाली विकास बैंक (ADB) को वित्तीय सहयोग रहेको छ।

काँकरभिट्टा–लौकही खण्ड
पूर्वी नेपालको प्रवेशद्वार मानिने काँकरभिट्टा–लौकही खण्ड ९५ किलोमिटर लामो छ। यो आयोजनामा एडीबीको ऋण सहयोग छ। २०८० असोज २३ मा सुरु भएको यो परियोजना २०८३ माघ १८ भित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। ६ वटा ३०० मिटरभन्दा लामो र ५६ वटा साना–ठूला पुल निर्माणको योजना छ। कुल लागत ३४ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ रहेकोमा हालसम्म १९.१० प्रतिशत वित्तीय र २१ प्रतिशत भौतिक प्रगति भएको छ।

कञ्चनपुर–कमला खण्ड
सप्तरी र सिरहाको ८६.८३ किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको यो खण्ड पनि एडीबीको सहयोगमा विस्तार भइरहेको छ। २०७७ असोजमा सुरु भएको काम २०८१ असोजसम्म सक्ने भनिए पनि अब म्याद बढाएर २०८३ पुस १६ सम्म पुर्याइएको छ। कुल लागत १५ अर्ब ६६ करोड रहेकोमा ५० किलोमिटर सडक कालोपत्रे भइसकेको छ। ५४ मध्ये ७ वटा पुल पूरा भएका छन्। वित्तीय प्रगति ५४.६४ प्रतिशत र भौतिक प्रगति ६३.१६ प्रतिशत पुगेको छ।

कमला–ढल्केबर–पथलैया खण्ड
विश्व बैंकको सहुलियतपूर्ण ऋणमा सञ्चालन भइरहेको यो १३० किलोमिटर खण्ड मधेश प्रदेशका सिराहा, धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, रौतहट र बारामा फैलिएको छ। हाल कमला–ढल्केबर ७५ किलोमिटर खण्डमा काम सुरु भइसकेको छ भने बाँकी बागमती–पथलैया खण्ड दोस्रो चरणमा निर्माण हुँदैछ। यो परियोजनाको कुल अनुमानित लागत ४८ अर्ब रुपैयाँ छ। हालसम्म वित्तीय प्रगति १०.२६ प्रतिशत र भौतिक प्रगति १०.९१ प्रतिशत रहेको छ।

नारायणघाट–बुटवल खण्ड
सासेक सडक सुधार आयोजना अन्तर्गत एडीबीको सहयोगमा सञ्चालन भइरहेको यो ११३ किलोमिटर सडक नवलपरासी र रुपन्देही हुँदै गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेश जोड्छ। यो खण्डलाई पूर्वी र पश्चिमी भागमा बाँडिएको छ। सुरुमा २०७९ साउनमा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य थियो तर अब २०८३ साउन ७ सम्म म्याद थपिएको छ। कुल लागत १७ अर्ब २७ करोड पुगेको छ। अहिले ६९ प्रतिशत भौतिक र ६२.४० प्रतिशत वित्तीय प्रगति भएको छ।

बुटवल–गोरुसिंगे–चनौटा खण्ड
विश्व बैंकको “दक्षिण एशिया यातायात तथा व्यापार एकिकरण कार्यक्रम” अन्तर्गत यो खण्ड बुटवलदेखि कपिलवस्तुसम्म ६९ किलोमिटर लम्बाइको छ। हाल ५० किलोमिटर खण्डमा ठेक्का लागिसकेको छ भने बाँकी १९ किलोमिटरको ठेक्का प्रक्रिया जारी छ। कुल लागत १८ अर्ब रुपैयाँ अनुमान गरिएको छ। आर्थिक वर्ष २०८४/८५ भित्र परियोजना सम्पन्न गर्ने लक्ष्य छ। हालसम्म ८.७५ प्रतिशत वित्तीय र १२.३३ प्रतिशत भौतिक प्रगति भएको सडक विभागले जनाएको छ।

कुल मिलाएर हेर्दा, देशको मुख्य यातायात धमनि मानिने यो राजमार्गको विस्तार अपेक्षाकृत ढिलो गतिमा अघि बढिरहेको छ। समयमै सम्पन्न भएमा यो सडकले नेपालको पूर्व–पश्चिम यातायात, व्यापार, र पर्यटन विकासमा ऐतिहासिक योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा राखिएको छ।