काठमाडौं । तीन दिनदेखी नेपालमा जारी सातौं अन्तरराष्ट्रिय आयुर्वेद सम्मेलन काठमाडौं घोषणापत्र जारी गर्दै सम्पन भएको छ । शुक्रबार प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले समुदघाटन गर्नुभएको सम्मेलन आईबार मन्त्री परिषदका पूर्व अध्यक्ष एवम पूर्व प्रधान न्याधिश खिलराज रेग्मीको बिशेष उपस्थिती माझ समापन गरियो । सो अवसरमा कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि मन्त्री परिषदका पूर्व अध्यक्ष एवम पूर्व प्रधान न्याधिश खिलराज रेग्मीले सम्मेलनमा आयुर्वेदलाई जनमानससम्म लैजान र यस प्रति विश्वास कायम राख्ने गरि छलफल भएको आशा व्यक्त गर्नुहुँदै अर्गानिक र हर्बल खानाको प्रयोगमा हुँदै गएको बढोत्तरी साकारात्मक रहेको बताउनु भयो ।

त्यसैगरि नेपाल महर्षि फाउण्डेसनका अध्यक्ष पूर्व गृह राज्य मन्त्री डा। दिपक प्रकाश बाँस्कोटाले सम्मेलनलाई सफल पार्न पाल्नुहुने सबैमा धन्यवाद ज्ञापन गर्नुहुँदै सम्मेलनले आयुर्वेद क्षेत्रको महत्वलाई उजागर गर्दै नीति निर्माण, कार्यान्वयन तथा यस क्षेत्रको विकास गर्न सघाउ पुग्ने तथा महर्षि महेश योगीले अघि सार्नुभएको सोचलाई फैलाउन सफल भएको दावी पेश गर्नूभयो ।

त्यसैगरि महर्षि अन्तरराष्ट्रिय युनिवर्सिटीका चेअरमेन जोन हेग्लिनले आयुर्वेदिक औषधिले स्वास्थ्य क्षेत्रमा ठुलो महत्व राख्ने बताउनुहुँदै सम्मेलन कोशेढुङ्गा साबित हुने बताउनुभयो । सो अवसरमा आयुर्वेद क्षेत्रका वैज्ञानिक एवम विज्ञहरुलाई सम्मान समेत गरियो ।

आयुर्वेदका विज्ञ, अनुसन्धानकर्ता, चिकित्सक, शिक्षाविद् र नीति निर्माताहरू सहित १४ देशका ३५० भन्दा बढी प्रतिनिधिहरू सातौं अन्तर्राष्ट्रिय आयुर्वेद सम्मेलनमामा सहभागी हुन र आफ्नो ज्ञानलाई गहिरो बनाउन, आफ्ना अनुभवहरू साझा गर्न एकसाथ आएका थिए। चिकित्सा, हर्बल, फार्मा, इन्जिनियरिङ, विज्ञान र आयुर्वेदको प्रयोग सम्बन्धी तीन दिने गोष्ठी तथा प्रस्तुति सम्पन्न भएको थियो ।

आयुर्वेद क्षेत्रका अगुवा र विज्ञहरूद्वारा आदर्श स्वास्थ्य, दीर्घकालीन विकारहरूको रोकथाम र वृद्धावस्थालाई उल्ट्याउनका लागि प्राकृतिक दृष्टिकोण सम्बन्धी विषयहरूमा छलफल र बहस भएको थियो।

कर्यक्रमको सम’द्घाटन गर्दै प्रधानमन्त्री प’ष्पकमल दाहाललेले भन्नुभयो, ‘नेपाल सरकार स्वदेशी औषधी वनस्पतिको अनुसन्धानका लागि आयुर्वेदलाई सहयोग गर्न र नेपालको आयुर्वेद औषधि तथा फार्म्युलरी विकास गर्न इच्छुक छ । सरकारले प्रत्येक प्रदेशमा सङ्कलन, प्रशोधन र उत्पादन इकाईका लागि नीति बनाउने काम गर्नेछ । सरकारले गुड म्यानुफ्याक्चरिङ प्राक्टिस ९न्ःए० मापदण्ड अनुसार आयुर्वेद औषधिको गुणस्तर प्रवर्द्धन गर्न नेपाली आयुर्वेद कम्पनीहरूलाई सहयोग गर्नेछ। ‘नेपालमा चिकित्सा पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि सरकारले आयुर्वेद अस्पताल, पञ्चकर्म र वेलनेस सेन्टरलाई प्रवर्द्धन गर्छं’ उहाँले आश्वासन दिन’भयो।
भारत र नेपालबीचको सहकार्यको व्याख्या गर्दै प्रधानमन्त्रीले भन्न’भयो, ‘भारत सरकार र भारतको आयुष मन्त्रालयले भारतमा आयुर्वेद र जडीबुटी उद्योगको अनुसन्धान र विकासलाई उच्च प्राथमिकता दिएको छ । नेपालमा आयुर्वेदलाई प्रमाणमा आधारित औषधिको रूपमा प्रवर्द्धन गर्न नेपाल सरकारले भारत सरकारसँग मिलेर काम गर्नेछ।

नेपाल हिमालय र प्रशस्त प्राचीन वैदिक परम्परा र आश्चर्यहरूको घर हो। शताब्दीयौं पछाडि जाँदा, नेपालमा आयुर्वेदको समृद्ध इतिहास छ र आजसम्म यसलाई उनीहरूको संस्कृति र दिनचर्याको मुख्य भागको रूपमा मान्यता दिइन्छ। दुर्लभ आयुर्वेदिक औषधि र जडीबुटीहरू पनि प्राकृतिक रूपमा हिमालयका उपत्यकाहरूमा बढ्दै गएका छन्।
सम्मेलन संरक्षक डा टोनी नाडेरले अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्व र तनाव समाधान गर्नका लागि माननीय प्रधानमन्त्री र सभाका प्रतिनिधिहरूलाई प्राचीन वैदिक प्रविधिहरू प्रत्यक्ष भिडियो कन्फरेन्स मार्फत प्रस्तुत गर्न“भयो।

सम्मेलनको कार्यक्रमलाई सुन्दर नेपाली सांस्कृतिक संगीत र नृत्यले समृद्ध बनाएको थियो जसले प्रतिनिधिहरूको मन हर्षित बनायो। धेरैले पशुपतिनाथ मन्दिरको दर्शन र सुन्दर प्रकृतिको दर्शन गर्ने अवसर पनि प्रयोग गर्न“भयो।

सम्मेलन अन्तर्राष्ट्रिय महर्षि आयुर्वेद फाउन्डेशन, नेदरल्याण्डको संयुक्त प्रयास थियोस अखिल भारतीय आयुर्वेदिक कांग्रेस, नयाँ दिल्लीस आयुर्वेदको अन्तर्राष्ट्रिय एकेडेमी, पुणे, भारतस र यसलाई नेपाल महर्षि वैदिक फाउन्डेसनले स्थानीय आयोजकको रूपमा सहयोग गरेको थियो, जसको नेतृत्व पूर्व गृह राज्यमन्त्री तथा नेपाल राष्ट्रिय सहकारी महासंघका कार्यकारी अध्यक्ष माननीय दीपकप्रकाश बास्कोटास र आयुर्वेद चिकित्सक संघ नेपाल ९एडीएन० बाट भएको थियो ।
सम्मेलनको क्रममा दुई धेरै महत्त्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय विश्वविद्यालय सहकार्यमा प्रवेश गरियो।

फेयरफिल्ड, अमेरिकाको आयोवामा रहेको महर्षि इन्टरनेशनल युनिभर्सिटी र काठमाडौं विश्वविद्यालयको हिमालयन सेन्टर फर एशियन स्टडीजबीच समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको छ । महर्षि इन्टरनेशनल युनिभर्सिटीका अध्यक्ष जोन हेगेलिन र केयूका उपकुलपति भोला थापाले प्रधानमन्त्री माननीय पुष्पकमल दाहालको उपस्थितिमा उक्त बृहत समझदारी कार्यान्वन गरेका हुन् ।

डा। डी।वाई। पाटिल कलेज अफ आयुर्वेद एण्ड रिसर्च सेन्टर, पिम्परी, पुणे, भारतले महर्षि अन्तर्राष्ट्रिय विश्वविद्यालयसँग पनि एक समझदारी ज्ञापन ९ःइग्० मा प्रवेश गरेको छ, जुन अन्य कुराहरूका साथै यी दुई प्रमुख विश्वव्यापी आयुर्वेदिक अकादमिकहरूद्वारा आयुर्वेदमा महत्त्वपूर्ण नयाँ संयुक्त अनुसन्धानलाई बढावा दिने उद्देश्य रहेको छ ।
सफल आयुर्वेद सम्मेलनको संकल्पको समापनमा, विश्वभर आयुर्वेदिक विधिहरूको स्वीकृति र प्रयोगलाई कसरी बढाउने भन्ने बारेमा विचार आदानप्रदानमा विशेष जोड दिइयो
। निम्नानुसार आयुर्वेद मार्फत सबैका लागि समग्र स्वास्थ्यको लागि रोडम्याप तयार गर्ने लक्ष्य सम्मेलनको छ । 

● प्रत्येक देशमा चिकित्सा व्यवसायी र जनताका लागि आयुर्वेदमा उच्च गुणस्तरको शिक्षा र तालिम स्थापना गर्ने।

● आयुर्वेदमा विभिन्न निवारक उपायहरूको अभ्यासलाई मार्गदर्शन गर्ने र यसद्वारा प्रारम्भिक चरणहरूमा शारीरिक असंतुलन पत्ता लगाउने र सुधार गर्ने।

● स्वास्थ्य सेवामा निवारक र उपचारात्मक फाइदाहरू देखाउन र यसको विश्वव्यापी मान्यतालाई प्रोत्साहन गर्न आयुर्वेदमा वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई बढावा दिनुहोस्।

● नियामक बाधाहरू पार गरेर र सुरक्षा र शुद्धताको ग्यारेन्टी गर्न प्रक्रियाहरू लागू गरेर प्रामाणिक आयुर्वेद उत्पादनहरूको विश्वव्यापी उपलब्धता सुनिश्चित गर्ने।

● ूसबैका लागि आयुर्वेदू को विषयवस्तुमा व्यक्तिको स्वास्थ्य प्रवर्द्धनका लागि आयुर्वेद र योगको जनस्वास्थ्य अभियानको विस्तार।

● नेपालमा आयुर्वेद शिक्षामा नयाँ पाठ्यक्रमहरूका लागि आयुर्वेद एकेडेमीको स्थापना र योगमाया विश्वविद्यालयलाई सञ्चालन गरी आयुर्वेद शिक्षाको प्रवर्द्धन र प्रचारप्रसार गर्ने।

● नेपालमा आयुर्वेद र वैकल्पिक चिकित्सा मन्त्रालयको अवधारणा र आयुर्वेद अनुसन्धानका लागि ग्लोबल सेन्टर।